< Anasayfa
 
  Yerleşim Yerleri ve Göç
   
İzmir
Muğla
Balıkesir
Aydın

Batı Ege Bölgesi, başta İzmir, Aydın ve Muğla olmak üzere Afrika kökenli nüfusun yoğun olarak yaşadığı yerlerdir. Bunun yanı sıra Antalya ile Adana dolaylarındaki bazı köy ve beldelerde de Afrika kökenliler yaşamaktadır. Bu nedenle kökeni Afrika'ya kadar uzanan nüfus daha çok Batı Ege Bölgesi için kısmen bilindik, diğer bölgeler için görünmezdir. Yeni bir işte çalışmak ya da üniversitede eğitim görmek için Doğu Karadeniz'e ya da İç Anadolu'ya giden siyah tenli bir kişiyseniz, "Ne güzel Türkçe konuşuyorsunuz, nerede öğrendiniz?" gibi tepkilerle karşılaşmanız ya da yeni taşındığınız mahallede size isminiz yerine, "Pele ya da Esmeray" diye seslenilmesi mümkündür. Yaşadığınız coğrafyanın tarihi olarak farklı kültürel ve toplumsal grupları barındırdığına, bu farklı toplumsal grupların evliliklerle iç içe geçtiğine ilişkin bilgisi olmayan beyaz tenli bir kişiyseniz, gördüğünüz her siyah tenli kişiyi Amerikalı, Tanzanyalı ya da Ganalı zannetmeniz de olasıdır. Geçmişin bilgisi, bugün iç içe geçmiş toplumsal ve kültürel farklılıkların nereden kaynaklandığının ya da nasıl biçimlendiğinin öyküsünü aktarır. Bu da aslında bizleri zenginleştiren farklılıklarımızı yadırgamadan, karşılıklı saygı ve hoşgörü çerçevesinde bir arada yaşayabilmemizin olanaklarını sunar.

Geçmişten bugüne Afrika kökenli "Türklerin", İç Anadolu, Kuzey Anadolu ya da Doğu Anadolu gibi Türkiye'nin diğer bölgeleri yerine, neden ağırlıklı olarak Batı Ege Bölgesi'nde yaşadıkları sorusunu tarihi kaynaklar kısmen aydınlatmaktadır. Yazılı kaynaklara göre 19. yüzyılın ikinci yarısında, özellikle Batı Ege'de yabancı yatırımların artmasıyla birlikte tütün ve pamuk tarımında çalıştırılmak üzere Afrika'dan çok sayıda köle getirildiği belirtilmektedir. Alan araştırması sırasında anne ya da baba tarafından Afrika kökenli olan ve en az dört kuşaktır Batı Ege'de yaşayan kişilere ulaşmaya çalıştığımızda, İzmir/Torbalı, Bayındır, Tire'de başlayan yolculuğumuzun kuzeyde Balıkesir/Ayvalık, doğuda Manisa Gölmarmara'ya, güneyde Aydın/Germencik, Söke, Bağarası daha da güneyde Muğla/Bafa, Milas, Ula, Köyceğiz, Ortaca, Dalyan ve Dalaman'a uzandığını gördük. Yerleşim yerlerinin, Egenin kıyı şeridinde kuzeyden güneye doğru birbirini izleyen Batı Anadolu ovalarında ya da çok yakınlarında olması dikkat çekicidir.

Dört kuşaktır Batı Ege Bölgesi'nde yaşayan Afrika kökenli "Türklerin" yaşam anlatılarına bakıldığında, ten rengi nedeniyle farklı toplumsal ve kültürel gruplarla aralarında ne kentlerdeki mahallerde, ne de köylerde keskin mekânsal ayrışmaların olduğundan söz etmek güçtür. Oturulan mahalleyi belirleyici olan, toplumsal ve kültürel özelliklerden çok, ailelerin sosyoekonomik durumlarıdır. Yaşam anlatılarında, 20. yüzyılın başlarında İzmir'deki siyah tenlilerin daha çok Ballıkuyu gibi yoksul Türk mahallerinde oturdukları, Basmahane ya da Alsancak gibi semtlerde varlıklı ailelerin yaşadıkları anlaşılıyor. Ya da Bafa'da yaşayan 104 yaşındaki Rabia Hanım, ağanın çiftliğinde Yörük, Kürt "ırgatlarla" birlikte karın tokluğuna çalışarak, yan yana duran tek göz "damlarda" çoluk çocuk yaşayarak, nasıl aynı kaderi paylaştıklarını anlatıyor.

Batı Ege Bölgesi'ndeki Afrika kökenli genç ve yaşlı kuşakların nerelerde yaşadıklarına baktığımızda yerleşim yerlerinin kuşaklar arasında farklılık gösterdiği açıktır. Türkiye genelindeki iç göçün nedenleri ve dönemleri ile Afrika kökenli ailelerin yer değiştirme hareketleri birbirine benzer özellikler göstermektedir. Eski adıyla Tepeköy, yeni adıyla Torbalı ve çevresindeki köylerde geçimlik tarım ve hayvancılık yapan ve görece az tarım arazisine sahip Afrika kökenli ailelerin bir kısmı, sosyal güvencesi olan ücretli bir iş edinebilmek ya da çocuklarının eğitimi için 1970'lerin sonu ile 1980'lerin başında İzmir'in alt gelir gruplarının yaşadığı mahallelere göç etmişlerdir. Benzer nedenlerle Balıkesir/Ayvalık'tan, Aydın/Söke veya Bağarası'ndan ya da Muğla/ Milas, Bafa'dan İzmir'e gelenlerin sayısı da azımsanmayacak düzeydedir. Bunun yanı sıra nüfus hareketliliği sadece İzmir'in çevresindeki kentsel ve kırsal alanlardan İzmir'e doğru olmamış, Torbalı çevresinde yaşayan bazı ailelerin Muğla/Dalaman'a göç ettikleri de görülmüştür. Geçmişte Manisa'nın Gölmarmara Beldesinde de çok sayıda Afrika kökenli olduğu söyleniyor, ama bugün bu kişiler aileleriyle birlikte diğer yerlerdekiler gibi İzmir ya da Aydın'a göç etmişler.

Bu başlık altında ARAMA yapmak için tıklayınız.

Proje HakkındaOsmanlı'da KölelikMüzik, Edebiyat, Radyo ve Sinemada KarakterlerSporcular
BibliyografyaGaleri  Arama  Duyuru ve Haberler
Türkçe | İngilizce | Site Haritası | Arama | İletişim