< Anasayfa
 
  Yerleşim Yerleri ve Göç
   
İzmir
Balıkesir / Ayvalık
Aydın
Muğla
Aydın
 

Aydın, kuzeyde İzmir ve Manisa, doğuda Denizli, güneyde Muğla ve batıda Ege Denizi'yle çevrilidir. 8.007 km2'lik yüzölçümünün  yaklaşık yarısında tarımsal üretim yapılabilen ilin nüfusu 946.971'dir. Orta ve batı kesiminde verimli ovaların yer aldığı, güney ve kuzeyinde dağlarla çevrili olan ilin merkezi Büyük Menderes havzası üzerinde kuruludur. Bugün yönetsel bakımdan aralarında 17 ilçe merkezinin de bulunduğu 54 belediye, 489 köy ve 265 mahalleden oluşan Aydın, 1811 yılında Osmanlı Devleti'nin bir eyaletiydi. 1846'da eyaletin merkezi İzmir'e taşındı ve Aydın sancak oldu. Eyaletin adının değişmemesine karşılık, yönetim merkezinin taşınmış olması, yönetsel hiyerarşide Aydın'ı İzmir'in daha altında bir yere koydu. Menteşe (Muğla) Sancağı'nda olduğu gibi, Osmanlı yönetimi Aydın Sancağı'ndaki devlete ait tarım arazisini yörenin varlıklı ve nüfuzlu ailelerine kiraya verirdi. Osmanlı yönetimince "mütesellim" olarak adlandırılan bu kişilere yöre insanı "ağa", ağanın çiftliğinde neredeyse karın tokluğuna çalışan köylüye de "ırgat" demektedir. Osmanlının son döneminde kapitülasyonlarla birtakım ayrıcalıklar kazanan İngiliz ve İtalyan yatırımcılarının Büyük Menderes Ovası'nda pamuk ve tütün ekilen plantasyonlara yatırım yaptıkları bilinmektedir. Ama bu durum pamuk ve tütün pazarındaki uluslararası dengelerin değişmesiyle fazla uzun sürmemiştir.   

Öte yandan, 19.yüzyılda bölgedeki üretim ve toprak üzerindeki sahiplilik yapısını etkileyen bir başka dinamik daha yaşandı. Yüzyılın ortalarında Menderes ve Gediz ovaları demiryolları ile İzmir kent merkezine ve oradan da dünya ekonomisine bağlandı. Demiryollarının etkisi, tarımsal üretimi demiryollarına ulaştıran yeni kervan yollarının da kurulmasıyla kendi geri alanını yaratacak güce erişti.

19. yüzyıl ortalarında Söke ovasındaki pamuk ve tütün çiftliklerinde çalıştırılmak üzere Afrikalı siyah köleler Mısır üzerinden Kıbrıs'a, oradan Girit'e, sonra da Batı Anadolu'ya getirilmekteydi. Şubat 1857'de Sultan Abdülmecid Mısır ve Bağdat valilerine Afrika'dan kaynaklanan köle ticaretini yasakladığına ilişkin bir ferman gönderdi.

I. Dünya Savaşı, Yunan işgali (1919-1922) ve işgale direniş yıllarında tüm bölge gibi Aydın da çeşitli göç hareketlerine sahne oldu. Balkan Savaşı'yla başlayıp 1922'ye kadar neredeyse kesintisiz süren savaş ve imparatorluğun tükeniş yıllarında, özellikle köyün erkek nüfusu ailelerinden uzun yıllar ayrı kalır, bazısı ise geri dönemezdi. Söke'nin köylerinde yaşayan, anne ya da baba tarafından Afrika kökenli yaşlı kuşak, Çanakkale savaşını "kanlı savaş" olarak adlandırıyor ve çoğu babasının savaştan sağ olarak dönmediğini söylüyor. 

Geçmişte Germencik, Sarıkemer, Söke yöresinde yoğun olan Afrika kökenli ailelerin çocukları, bugün İzmir, Kuşadası, Marmaris gibi turizm sektörünün geliştiği alanlara göç etmiş, Kuşadası'nda çalışanların çoğu köylerde, dededen kalma evlerinde sadece kışın oturabiliyor.

Yararlanılan kaynaklar

Kitap ve Makaleler
Erdem, H. (2004), Osmanlıda Köleliğin Sonu: 1800-1909, İstanbul: Kitap Yayınevi.
Martal, A. (1996), "19. yy'da Kölelik ve Köle Ticareti," Tarih ve Toplum, Ocak 1996.
Toledano, E. (1994), Osmanlı Köle Ticareti, 1840-1890, İstanbul: Tarih
Vakfı Yurt Yayınları.
Yerasimos, S. (1975), Azgelişmişlik Sürecinde Türkiye: 2-Tanzimattan I.Dünya Savaşına, İstanbul, Gözlem Yayınları.  

Ansiklopedi Maddeleri
"Aydın", AnaBritannica Ansiklopedisi, Ana Yayıncılık, 2002, c. 3, s.145-146.

Web Siteleri
Aydın Valiliği: www.aydin.gov.tr
Özgür Ansiklopedi: http://tr.wikipedia.org

Diğer
Sessiz Bir Geçmişten Sesler projesi sözlü tarih görüşmeleri

Bu başlık altında ARAMA yapmak için tıklayınız.

Proje HakkındaOsmanlı'da KölelikMüzik, Edebiyat, Radyo ve Sinemada KarakterlerSporcular
BibliyografyaGaleri  Arama  Duyuru ve Haberler
Türkçe | İngilizce | Site Haritası | Arama | İletişim